Baarlamaanka Hungary ayaa u codeeyay in xilka laga qaado Madaxweyne Tamás Sulyok, kaas oo si weyn loogu arkayay inuu daacad u ahaa ra’iisul wasaarihii hore Viktor Orbán oo xukunka waayay bishii Abriil ka dib 16 sano. Xisbiga Tisza ee Ra’iisul Wasaare Péter Magyar ayaa aqlabiyadda laba meelood meel u adeegsaday wax ka beddelka qodobka 17-aad ee dastuurka, taas oo soo afjartay xilligii Sulyok iyo madaxa Maxkamadda Dastuurka Péter Polt.
Waxay ahayd maalintii ugu xiisaha badnayd ee baarlamaanka tan iyo markii dowladda cusub ay xilka la wareegtay horraantii bishii May, ka dib markii ay si lama filaan ah uga adkaatay xisbiga Fidesz ee Orbán 12-kii Abriil. Sulyok hadda wuxuu haystaa shan maalmood si uu u saxiixo wax-ka-beddelka – lagu go’aamiyey xil ka qaadistiisa siyaasadeed ama uu ugu gudbiyo Maxkamadda Dastuuriga ah.
Haddii Sulyok uu maxkamadda u gudbiyo, Magyar wuxuu sheegay inuu bilaabi doono dacwado xilka looga qaadayo, taas oo si toos ah uga joojin doonta xafiiska. Ikhtiyaar kale ayaa ah in si fudud loo iscasilo si looga fogaado qalalaase dastuuri ah oo danta dalka ku salaysan, sida dowladda cusub ay ku boorinaysay inuu sidaas sameeyo.
Ku xigeennada xisbiga hadda mucaaradka ah ee Fidesz ayaa ka baxay baarlamaanka ka hor codeynta Isniintii, iyaga oo ku eedeeyay xisbiga Tisza inuu dhisayo kalitalisnimo. Fidesz wuxuu ku doodayaa in wax-ka-beddelka uu siinayo dowladda awood aan kala sooc lahayn oo ay ku eryi karto mas’uul kasta oo dowladeed, isla markiibana dhaqan-gelin karto. Dastuurkii 2011, oo ay qortay dowladda Orbán, wuxuu qeexay mabda’a ah “guuleystaha wuxuu qaataa wax walba”.
Fidesz oo xilka hayay laga bilaabo 2010 ilaa 2026, wuxuu dib u qaabeeyay dawladda Hungary si uu u gaadho rabitaankeeda, wuxuuna buuxiyay jagooyinka dawladda ee la sheegay inay madax-bannaan yihiin isaga oo adeegsanaya aqlabiyadda xisbigiisa – isaga oo adeegsanaya aqlabiyadda laba meelood meel. 141-ka xildhibaan ee Tisza ee baarlamaanka ayaa si weyn u sacab tumay markii lagu dhawaaqay natiijada codbixinta.
Wax-ka-beddelkan ayaa sidoo kale meesha ka saaraya garsoorayaasha Maxkamadda Dastuuriga ah ee da’doodu ka weyn tahay 70 sano, wuxuuna ka mamnuucayaa ku xigeennada saddex jeer ka soo shaqeeyay baarlamaanka inay mar kale istaagaan – taas oo khuseysa in ka badan kala badh ay ku xigeennada hadda jira yihiin Fidesz.
“Aad baan ugu raacsanahay xilka ka qaadista madaxweynaha,” ayuu András Baka, oo ahaa madaxii hore ee Maxkamadda Sare, sida uu u sheegay BBC-da.
Wuxuu ku dooday in Hungary ay ku dhaqmi jirtay sharciga laga bilaabo 1989 ilaa 2010. Intaa ka dib, Fidesz wuxuu qabsaday hay’adaha dowliga ah wuxuuna abuuray dowlad kalitalis ah.
“Hadda aad bay u adag tahay in la kala diro nidaam kalitalisnimo casri ah… kaas oo loogu talagalay inuu badbaado xitaa ka dib guuldarradii doorashada,” ayuu yidhi Baka.
Wax-ka-beddelka 17-aad dhab ahaantii waa xidhmo sharciyo badan, oo loogu talagalay in lagu hago dalka ilaa laga dhaqan gelin karo dastuur cusub laba ama saddex sano gudahood.
Baka ayaa sheegay in qaybta kaliya ee uu ku khilaafsan yahay ay tahay qaybta ka hor istaageysa ku xigeennada baarlamaanka ee saddex jeer xilka hayay inay mar kale tartamaan.
“Tani waxay xaddidaysaa xuquuqda dadweynaha ee ah inay u codeeyaan cidda ay rabaan,” ayuu ku dooday.
Tan iyo doorashadii Abriil, xisbiga Orbán wuxuu ku jiray hoos u dhac xor ah, isaga oo ka naxay guuldarradii lama filaanka ahayd.
Orbán laftiisa si dhib yar ayaa loogu arkay meel fagaare ah, wuxuuna diiday inuu ku fariisto baarlamaanka. Isniintii, wuxuu ka tagay Hungary si uu u daawado finalka Koobka Adduunka ee kubadda cagta ee ka dhacaya Maraykanka.
Waxaa sii kordhaya cadhada Orbán ee ku saabsan waxa ka hadhay Fidesz. Dad badan ayaa dareemaya wareer ku saabsan maqnaanshihiisa.