Madaxweynaha Shiinaha Xi Jinping ayaa safarkiisii ugu horreeyay ee dibadda ah ku tagay Pyongyang sanadkan isaga oo doonaya inuu xoojiyo xidhiidhka uu la leeyahay Kuuriyada Waqooyi, oo ah waddan ka go’doonsan la diidan yahay inuu samaysto hubka nukliyeerka.
Inta lagu guda jiro booqashada labada maalmood ah ee Xi, “labada dhinacba waxay booqashada u isticmaali doonaan fursad ay ku horumarin karaan xidhiidhka Shiinaha iyo Kuuriyada Waqooyi si waafaqsan waqtiyada”, afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Shiinaha Mao Ning ayaa u sheegay shir jaraa’id Jimcihii.
Booqashadan, oo ah tii ugu horreysay ee uu Xi sameeyo muddo toddobo sano ah, ayaa sidoo kale ku soo beegantay xilli Kuuriyada Waqooyi ay xoojisay xidhiidhka ay la leedahay Ruushka, oo ah deriskeeda waqooyi.
Xidhiidhka Kuuriyada Waqooyi iyo Shiinaha wuxuu soo taxan yahay tan iyo Dagaalkii Kuuriya in ka badan 70 sano ka hor. Kuuriyada Waqooyi iyo Kuuriyada Koonfureed ayaa farsamo ahaan weli dagaal ku jira, maadaama khilaafku uu ku dhammaaday dagaal hubaysan sanadkii 1953. In ka badan 28,000 oo askari oo Maraykan ah ayaa wali lagu daadgureeyay Kuuriyada Koonfureed.
Haddaba, sidee ayuu u eg yahay xidhiidhka Shiinaha iyo Kuuriyada Waqooyi? Maxayse Shiinaha, oo ah dhaqaalaha labaad ee ugu weyn adduunka, xidhiidh dhow ula sameysteen waddan go’doonsan sida Kuuriyada Waqooyi?
Maxaan ka ognahay, sidee ayuu isugu dhow yahay xidhiidhkoodu?
Xidhiidhka labada dal wuxuu bilaabmay ka dib Dagaalkii Labaad ee Adduunka, markii Shiinuhu uu ka caawiyay Kuuriyada Waqooyi inay iska caabiso ciidamada Kuuriyada Koonfureed oo ay taageerayaan ciidamada Maraykanka iyo kuwa Qaramada Midoobay horraantii 1950-meeyadii. Inta u dhaxaysa 200,000 iyo 400,000 oo askari oo Shiineys ah ayaa la dilay. Sannadkii 1961, Beijing iyo Pyongyang waxay saxiixeen Heshiiskii Saaxiibtinimada, Iskaashiga iyo Kaalmada Wadajirka ah kaas oo Shiinuhu uu waajib ku yahay inuu faragelin milatari ku sameeyo haddii Kuuriyada Waqooyi la weeraro.
Iyada oo ay jirto xidhiidh dhow oo u dhexeeya Beijing iyo Pyongyang, Shiinuhu wuxuu hagaajiyay xidhiidhka dhaqaale ee uu la leeyahay Kuuriyada Koonfureed sanadihii 1980-meeyadii, sida lagu sheegay warbixin ay soo saartay Golaha Xidhiidhka Dibadda, oo ah hay’ad cilmi-baadhis oo Maraykan ah sannadkii 2024.
Intaa waxaa dheer, Shiinuhu wuxuu si isdaba joog ah uga soo horjeeday himilooyinka nukliyeerka ee Kuuriyada Waqooyi, taas oo wiiqday xidhiidhka.
Shiinaha ayaa ka soo horjeestay tijaabadii ugu horreysay ee nukliyeerka ee Kuuriyada Waqooyi ay samaysay sanadkii 2006, waxayna ku tilmaantay tallaabo “cad oo fool xun”, sida lagu sheegay warbixin ay soo saartay 2017 oo ay soo saartay South China Morning Post (SCMP).
Sannadkii 2009, markii Qaramada Midoobay ay cunaqabatayn ka qaadday Kuuriyada Waqooyi barnaamijkeeda nukliyeerka awgeed, safiirkii Shiinaha ee xilligaas, Zhang Yesui, ayaa sheegay in Beijing ay taageersan tahay qaraarka cunaqabataynta maadaama ficillada Pyongyang ay “ku xadgudbeen ujeeddada guud ee bulshada caalamka”, sida ay SCMP ku warantay. Sannadkii 2013 iyo 2016, Shiinuhu wuxuu cambaareeyay barnaamijyada tijaabada nukliyeerka ee Kuuriyada Waqooyi.
Si kastaba ha ahaatee, tan iyo 2018, Beijing waxay isku dayaysay inay hagaajiso xidhiidhka ay la leedahay Pyongyang, kaas oo sidoo kale bilaabay inuu hagaajiyo xidhiidhkeeda Washington.
Bishii Maarso 2018, Xi wuxuu Kim ku casuumay Shiinaha wadahadallo ay kaga wada hadleen xaaladda Jasiiradda Kuuriya. Sida laga soo xigtay warbixin bishii Maarso 2018 ay soo saartay wakaaladda wararka ee Shiinaha ee Xinhua, Madaxweyne Xi wuxuu sheegay in Shiinuhu uu aad u danaynayay inuu ilaaliyo jasiiradda isla markaana uu doonayo inuu gaaro baabi’inta nukliyeerka. Kim wuxuu sheegay inuu “ka go’an yahay baabi’inta nukliyeerka” jasiiradda sidoo kale.
Bilo ka dib, Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa kula kulmay Kim Singapore, isagoo diiradda saaraya ka takhalusidda hubka nukliyeerka ee Jasiiradda Kuuriya.
Xi ayaa markii ugu horreysay u safray Pyongyang bishii Juun 2019. Laba sano ka dib, labada dal waxay dib u cusbooneysiiyeen heshiiskoodii difaaca ee 1961 muddo 20 sano ah oo kale.
Bishii Sebtembar ee la soo dhaafay, Kim wuxuu booqday Shiinaha isagoo marti u ah dhoolatuska milatari ee ballaadhan. Wuxuu u safray caasimadda Shiinaha isagoo wata tareenkiisa gaashaaman ee cagaarka ah.
Falanqeeyayaashu waxay sheegayaan in Shiinuhu uu ka taxaddarayo xidhiidhka soo koraya ee u dhexeeya Kuuriyada Waqooyi iyo Ruushka. Askarta Kuuriyada Waqooyi ayaa la dagaallamay Ruushka ka dib markii Moscow iyo Pyongyang ay saxiixeen heshiis difaac oo wadajir ah ka dib dagaalkii Ukraine. Putin wuxuu booqday Pyongyang sanadkii 2024 ka dib muddo 24 sano ah, taas oo looga gol lahaa xoojinta xidhiidhka difaaca.
Alejandro Reyes, oo ah borofisar ku xigeenka waaxda siyaasadda iyo maamulka dadweynaha ee Jaamacadda Hong Kong, ayaa sheegay in mid ka mid ah isbeddellada ugu muhiimsan ee juqraafiyeed ee sannadihii u dambeeyay uu ahaa xidhiidhka qotoda dheer ee Ruushka iyo Kuuriyada Waqooyi.
“Kim Jong Un hadda wuxuu haystaa meel uu si caalami ah ugu wareego marka loo eego toban sano ka hor. Booqashada Xi waxay qayb ahaan xasuusinaysaa in kasta oo Ruushku uu noqon karo lammaane muhiim ah, haddana Shiinuhu wuxuu weli yahay deriska aan laga maarmi karin ee Kuuriyada Waqooyi,” ayuu yidhi.
“Isla mar ahaantaana, waxay noqon lahayd khalad in la buunbuuniyo walaaca Beijing. Ruushku wuxuu ballaadhin karaa fursadaha Kuuriyada Waqooyi, laakiin ma beddeli karo muhiimadda juqraafi, dhaqaale iyo siyaasadeed ee Shiinaha,” ayuu raaciyay. Ruushka iyo Shiinaha ayaa sidoo kale isku soo dhawaaday ka dib dagaalkii Moscow ay kula jirtay Ukraine.
Labada dhinac midna si buuxda uma aamino kan kale. Laakiin hadda, labaduba waxay aaminsan yihiin inay u baahan yihiin kan kale taasina waa ku filan tahay inay sii wadaan wadahadalkooda.