War been abuur ah oo lagu faafiyay baraha bulshada ayaa bishii Juun 2026 sababay cadho iyo rabshado ka dhan ah muhaajiriinta iyo hay’adaha Qaramada Midoobay ee Liibiya, sida ay baadhdhitaan ku ogaatay Warbaahinta madaxa-bannaan. Sheegashada ugu weyn waxay ahayd in Hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan Qaxootiga ee UNHCR ay qorshaynayso in 850,000 oo muhaajiriin Afrikaan ah dib loo dejiyo gudaha Liibiya. Hase yeeshee, UNHCR waxay si rasmi ah u sheegtay in warkaasi yahay mid been abuur ah.
Sheegashada ayaa markii ugu horreysay si weyn uga soo muuqatay Baraha bulshada, gaar ahaan barta X ah oo laga leeyahay Masar, kaas oo 3-dii Juun baahiyay qoraal ku saabsan tirada 850,000 oo qaxoonti ah. Falanqaynta BBC ee boqollaal qoraal oo baraha bulshada ah ayaa muujisay in xogtaasi si degdeg ah ugu faaftay Liibiya, Masar iyo Tunisia. Qaar ka mid ah akoonnadii faafinayay warka ayaa muujiyay astaamo muujinaya dhaqan aan dabiici ahayn iyo isku-xidhnaan.
Maalin kaddib faafitaanka warka, dad mudaharaadaya ayaa isugu soo baxay xarunta UNHCR ee Tripoli. Waxay weerareen xarunta, teendhooyin ka dhisteen bannaankeeda, ciidna ku tuuleen albaabbada. Dibadbaxayaashu waxay ku celceliyeen sheegashada ah in Qaramada Midoobay ay doonayso inay muhaajiriin badan ku dejiso Liibiya, waxayna dalbadeen in hay’adaha caalamiga ah ay dalka ka baxaan.
UNHCR waxay sheegtay in xogta marin-habaabinta ah ay sii hurisay rabshado ka dhan ah xarumaha Qaramada Midoobay, iyadoo isku dhacyo laga soo sheegay Tripoli iyo Zawiya. Hay’addu waxay sidoo kale ka digtay in wararka been abuurka ah ay khatar dheeraad ah gelinayaan qaxootiga iyo dadka magangelyo-doonka ah.
Liibiya ayaa ah waddan ay muhaajiriin badan u yimaadaan ama ay sii maraan iyagoo doonaya inay gaadhaan Yurub. Sida lagu sheegay xogta IOM, in ka badan 930,000 oo muhaajiriin ah ayaa dalka ku sugnaa horraantii 2026. Waxaa sidoo kale dalka joogay in ka badan 112,000 oo qaxooti iyo magangelyo-doon ah, kuwaas oo intooda badan ka soo cararay colaadda Suudaan.
Baadhitaanka BBC wuxuu muujiyay in sheegashada been abuurka ahi ay ka dhalatay fasiraad khaldan oo laga bixiyay dukumentiyo Qaramada Midoobay. Qaar ka mid ah dadka faafinayay warka waxay si khaldan u fasireen xog ku saabsan tirakoobka qaranka Liibiya ee 2024, kaas oo lagu daray muunad muhaajiriin iyo qaxooti ah. Qaramada Midoobay waxay sheegtay in tirakoobku ahaa hab lagu fahmayo baahiyaha kooxaha kala duwan ee bulshada, mana ahayn qorshe lagu dejinayo muhaajiriin.
BBC waxay sidoo kale ogaatay shabakad akoonno ah oo baraha bulshada ku faafinayay fariimo ka dhan ah muhaajiriinta. 34 ka mid ah 40 akoon oo la baadhay ayaa la sameeyay muddo lix maalmood gudahood ah bishii May. Akoonnadaasi waxay lahaayeen sawirro guud oo isku eg, waxayna wadaageen qoraallo isku dhow. Shabakadda ayaa si wadajir ah u gaadhay in ka badan 1.4 milyan oo raacsan.
Meta, oo leh Facebook, ayaa sheegtay inay baadhayso akoonnada ay BBC aqoonsatay, waxaana markii dambe laga saaray 11 akoon oo ka tirsanaa shabakaddaas.
Saamaynta warka been abuurka ah kuma ekaan internetka. Muhaajiriin iyo magangelyo-doonno ku sugan Liibiya ayaa sheegay in weerarrada iyo hanjabaadaha ka dhanka ah ay kordheen. Qaar ayaa sheegay in xitaa haysashada kaarka UNHCR ay noqotay arrin cabsi dhalisa.
Haweeney Suudaani ah oo BBC magaceeda ku beddeshay Amna ayaa sheegtay in koox rag ah ay gurigeeda xoog ku galeen, garaaceen iyada iyo wiilkeeda 12-jirka ah, ayna jeexjeexeen dukumentiyadooda UNHCR. Waxay sidoo kale qaateen lacag iyo taleefan.
Dhacdadan ayaa muujinaysa sida wararka been abuurka ah ee internetka ay uga gudbi karaan shaashadaha taleefannada, una horseedi karaan cawaaqib dhab ah. Xaaladda Liibiya waxay sidoo kale xusuusin u tahay in xogta ku saabsan qaxootiga iyo muhaajiriinta loo baahan yahay in si taxaddar leh loo hubiyo, maadaama war aan sal lahayn uu halis gelin karo nolosha dadka nugul iyo shaqaalaha samafalka.