Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa ku dhawaaqay in Ayatollah Ali Khamenei la dilay maalintii ugu horreysay ee duqeymo cirka ah oo Maraykanka iyo Israa’iil ay ka geysteen Iiraan.
Ka dib TV-ga dawlada ayaa isna baahiyey geerida hoggaamiyihii 86 jirka ahaa ee soddonkii sano ee la soo dhaafay ka mid ah kuwa ugu mudada dheer adduunka. Wuxuu warkani imanayaa iyada oo ay Iran sheegtay Khamenei loo raray meel amaan ah oo aanu joogin xaruntiisa.
Iiraan waxay lahayd laba hoggaamiye oo keliya marka laga soo bilaabo Kacaankii Islaamiga ahaa ee dalkaa kala wareegay Boqorkii Shaah Iran sanadkii1979.
Xafiiska Khamenei waa xafiis awood badan leh, waa hoggaamiyaha ugu sarreeya xagga diinta, waa madaxa dawladda iyo taliyaha guud ee ciidamada qalabka sida, oo ay ku jiraan Ilaalada Kacaanka ee heerka sare ah.
Waa shabakad ay ku jiraan xarumo awoodeed oo is-khilaafsan, wuxuu awood u leeyahay inuu diido arrin kasta oo ku saabsan siyaasadda dadweynaha isla markaana uu si toos ah u doorto musharixiinta u tartamaya jagooyinka dowladda.
Dhalinyarada Iiraaniyiinta ah waligood waxay ku hoos noolaayeen isaga oo mas’uul ah.
Telefishinka dowladda ayaa baahiya dhaqdhaqaaq kasta oo Khamenei sameeyay. Sawirkiisa waxaa lagu dhejiyay boodhadh ku yaal goobaha dadweynaha, sawirkiisuna wuxuu ku yaal meel kasta oo dukaamada ah.
Dibadda, madaxweynayaashii kala dambeeyay ee Iiraan ayaa inta badan caan ka ahaa caalamka. Laakiin, gudaha dalka, Khamenei ayaa ahaa qofka soo jiitay.
Dhimashadiisa iyo xaaladaha dagaalku, waxay ku dhawaaqayaan mustaqbal cusub oo aan la hubin, kaas oo ah Iiraan iyo gobolka oo dhan.
Cali Khamenei wuxuu ku dhashay magaalada Mashhad, ee waqooyi-bari Iiraan, sanadkii 1939.
Wuxuu ahaa wiilkii labaad ee siddeed carruur ah oo ka tirsan qoys diimeed, wuxuu ahaa wadaad heer dhexe ah oo ka soo jeeda laanta Shiicada ee Islaamka, oo ah firqada ugu badan Iiraan. iyo cibaadada “, isaga oo sheegay inuu inta badan cuntadiisu ahayd “roodhi iyo sabiib”.
Waxbarashadiisa waxaa ku badnaa barashada Qur’aanka, wuxuuna ku guuleystay inuu noqdo wadaad markii uu jiray 11 sano. Laakiin, sida ay ula mid yihiin hoggaamiyeyaal diimeed badan oo waqtigaas jiray, shaqadiisa waxay ahayd mid siyaasadeed iyo mid ruuxi ah.
Khamenei oo ahaa afhayeen wax ku ool ah, ayaa ku biiray dadka dhaleeceeya Shaah-ii Iiraan, boqorkii ugu dambeeyey ee kacaankii Islaamiga ahaa afgenbiyey.
Sannado badan, xukunkii Shaah ayuu dhibane u ahaa, wuxuu ku jiray xabsi. Lix jeer ayay booliiska qarsoodiga ah ee Shaah xidheen, isaga oo jidhdil iyo xabsi guri loo geystay.
Kacaankii Islaamiga ahaa ee uu hoggaaminayey Ayatollah Ruhollah Khomeini ayaa u magacaabay Khadiibka ama hoggaamiyaha salaadda Jimcaha ee caasimadda Tehran.
Todobaad kasta, khudbadihiisa siyaasadeed waxaa laga sii deyn jiray dalka oo dhan. Wuxuu si adag ugu dedaalay inuu qayb ka noqdo hoggaanka cusub ee dalka.
Bilihii ugu horreeyay ee kacdoonka ka dib, koox arday jaamacadeed oo xagjir ah oo daacad u ah Khomeini ayaa qabsaday safaaradda Maraykanka. Tobanaan diblomaasiyiin iyo shaqaale safaaradda ah ayaa la afduubtay.
Hoggaamiyayaashii kacaanka Iiraan – oo uu ku jiro Khamenei – ayaa taageeray ardayda, kuwaas oo ka mudaaharaadayay go’aanka Maraykanka uu ku siiyay magangelyo Shah-ii la afgambiyay.
Qabsashada afduubka waxay socotay 444 maalmood.
Waxay gacan ka geysatay burburinta maamulkii Carter ee Maraykanka,Iirana waxay cagta saartay waddadii ka soo horjeedda Maraykanka iyo reer Galbeedka sida uu qeexayey kacaanku.
Dhacdadan iyo wadada cusub ee kacaanku cagta saaray waxay calaamad u ahayd bilowgii tobanaan sano oo go’doon caalami ah uu ku jiray Iiraan.
Qalalaase ayaa dhacay lagu diidan yahay jidka kacaanka iyo dhacdooyinkii reer galbeedka ka dhanka ahaa, Khamenei wuxuu nasiib u yeeshay inuu ka badbaado isku day dil ah.
Bishii Juun 1981, koox mucaarad ah ayaa bam ku qarisay Rikoodh duubayey khudbadii Jimcaha, wuu qarxay isaga oo khudbad jeedinaya. Dhaawac xun ayaa gaadhay.
Waxay qaateen sababadiisu in ay soo kabtaan muddo bilo ah, sidaas oo kale isticmaalka gacantiisa midig ayaa dhaawacu saameeyey.
Dabayaaqadii sanadkii 1981, Madaxweyne Mohammad-Ali Rajai ayaa la dilay, Khamenei-na wuxuu u istaagay doorashadii xigtay si uu u beddelo doorkii ugu badnaa ee hogaanka.
Natiijadu weligeed shaki kuma jirin. Khamenei wuxuu ku guuleystay 97% codadkii.
Khamenei markii uu xilka qabtay wuxuu noqday hoggaamiye dagaalka.
Dalka deriska la ahaa ee Ciraaq ayaa soo galay. Saddam Xuseen, madaxweynihii Ciraaq, wuxuu ka baqay in kacaanka Islaamiga ah ee Khomeini uu ku faafo dibadda oo uu wiiqo nidaamkiisa.
Wuxuu ahaa dagaal ba’an oo dhiig badan ku daatay oo socday siddeed sano, iyada oo ay labada dhinacba ku dhinteen boqolaal kun oo qof.
Khamenei wuxuu bilo ku qaatay safka hore ee dagaalka, halkaas oo lagu dilay taliyayaal iyo askar badan oo uu la kulmay oo uu ogaa.
Ciidanka Ciraaq ayaa hubka kiimikada u adeegsaday tuulooyinka xuduudda ku yaal ee Iiraan, waxayna gantaallo ku duqeeyeen magaalooyin fog fog, oo ay ku jirto caasimadda Tehran.
Iiraan, dhankeeda, waxay ku tiirsanayd ciidanka dhulka si ay u jebiso khadadka Ciraaq, kuwaas ay ku jireen dhallinyaro qiiraysan, oo qaarkood aanay da’da dagaalka gaadhin, khasaaraha naftuna aad ayuu u badnaa.
Sannadkii 1989, Golaha Khubarada, oo ah gole wadaaddo ah, ayaa Khamenei u doortay inuu noqdo beddelka Khomeini, kaasoo geeriyooday isaga oo 86 jir ah. Isaguna wuxuu hadda ku dhintay 86 jir.
Laakiin, 30-kii sano ee xigay, Khamenei wuxuu sameeyay shabakado daacad u ah dhinac kasta oo ka mid ah hay’adaha Iiraan – oo ay ku jiraan baarlamaanka, garsoorka, booliiska, warbaahinta, iyo culimada ugu sarreeya.
Awoodda hoggaamiyaha ugu sarreeya waxay ku tiirsanayd “kooxo adag oo wadaaddo adag iyo Ilaalada Kacaanka ee cusub”.
Khamenei wuxuu sidoo kale dhiirrigeliyay dhaqan shakhsiyadeed si loo hubiyo daacadnimada dadweynaha, waxa jiray cabudhin siyaasadeed iyo xarig aan loo meel dayin oo lagu hayo dadka ka soo horjeeda siyaasadda.
Sanadihii u danbeeyey Iran dunida gooni ayey ka ahayd sidaa awgeed dhibaato badani ku timi nolosha. Dadku isbedel ayey dooneen may helin, mana jirin arrgti ay la yimaadeen maamulka Khameini.
Iiraan waxay debeda u dhoofisay fikrad iyo xoog, siiba dalalka Lubnan, Syria iyo Yamen. Xisbullah – oo ah kooxda Shiicada hubaysan ee Lubnaan – u adeegsatay wakiil Khamenei oo dagaal ah, waxaanay si joogto ah dagaal ugula jirtay Israa’iil.
Nolosha Iiraan hadda waxaa xukuma sharciyadii uu dejiyay. Hadda su’aashu waxay tahay xaalka Iran siduu noqon?.