Su’aalo la xidhiidha ruqsadaha dhismaha, kormeerka iyo masuuliyadda hay’adaha ay khusayso ayaa ka taagan dhisme 18 dabaq ah oo ku dumay xaafadda Eastleigh ee magaalada Nairobi, Kenya, iyadoo gurmadku socdo, lana raadinayo dad la sheegay inay ku hoos jiraan burburka. Dhismaha oo dumay Jimcihii, 23-kii Oktoobar 2026, ayaa ku yaallay agagaarka waddada 9-aad, oo ah goob ganacsi oo mashquul badan. Burburka dhismaha ayaa dhaliyey su’aalo ku saabsan sida mashruucu u socday iyadoo ay jiraan sheegashooyin sheegaya inaan la helin dhammaan oggolaanshihii iyo dukumeentiyadii sharcigu u baahnaa.
Guddoomiyaha Ismaamulka Nairobi, Johnson Sakaja, ayaa beeniyey in maamulkiisu oggolaaday dhismaha, halka Hay’adda Qaranka ee Maareynta Deegaanka Kenya (NEMA) ay sheegtay in mashruucu aanu buuxin shuruudihii sharciga, isla markaana aanu haysan liisankii deegaanka ee loo baahnaa.
Tirada dadka la la’yahay oo aan weli si rasmi ah loo xaqiijin
Xog la soo sheegay ayaa tilmaamaysay in 47 qof la la’yahay kadib burburka dhismaha, iyadoo sagaal qof oo ka mid ah dadka la raadinayey la sheegay in dib loola xidhiidhay qoysaskooda. Hase yeeshee, weli si cad looma xaqiijin in sagaalka qof ay ku jiraan tirada 47-ka ah iyo inta qof ee weli la la’yahay. Wararkii hore ee dhacdada ayaa tirooyin kala duwan laga soo xigtay masuuliyiin kala duwan. Wasiirka Arrimaha Gudaha Kenya, Kipchumba Murkomen, ayaa markii hore sheegay in toddoba qof la la’yahay, halka Xoghayaha Guud ee Horumarinta Ganacsiyada Yaryar iyo Kuwa Dhexdhexaadka ah, Susan Auma Mang’eni, ay markii dambe sheegtay in tiradu ku dhowdahay 38 qof.
Kala duwanaanshaha tirooyinkan ayaa muujinaya baahida loo qabo in hay’adaha gurmadku mideeyaan xogta laga helayo qoysaska, loo-shaqeeyayaasha iyo dadka raadinaya ehelkooda, si loo helo tirada saxda ah ee dadka maqan.
Wararkii hore ayaa sheegay in afar qof oo nool laga soo badbaadiyey burburka hoostiisa, hase yeeshee tirada kama dambaysta ah ee dadka la badbaadiyey waxay u baahan tahay xaqiijin rasmi ah.
Murkomen ayaa sidoo kale sheegay in 67 qof ay ka shaqaynayeen goobta markii dhismuhu dumayey. Sida uu sheegay, 66 ka mid ah shaqaalaha ayaa goobta ka baxay iyaga oo aan waxba gaadhin, halka hal qof dhaawacmay oo cusbitaal loo qaaday. Si kastaba ha ahaatee, xogta shaqaalaha oo keliya ma caddaynayso in la helay dhammaan dadkii ku sugnaa dhismaha iyo goobaha ganacsi ee ku dhex yaallay. Wasiir Murkomen ayaa sheegay in 11 dukaan oo ku yaallay dabaqa hoose iyo qaybta hoose ee dhismaha, oo loo yaqaan basement, ay furnaayeen xilligii uu dhismuhu dumayey. Booliska ayaa iyaguna xaqiijiyey in goobahaas ganacsi ay shaqaynayeen.
Arrintan ayaa sii kordhisay su’aalaha ku saabsan tirada dadka ku sugnaa dhismaha, maadaama mashruucu weli socday, isla markaana qaybo ka mid ah dhismaha loo adeegsanayey ganacsi. Ilaa hadda, waxaa loo baahan yahay in si rasmi ah loo caddeeyo tirada dadka ku sugnaa dukaamada iyo qaybaha kale ee dhismaha markii uu dumayey, iyo in dhammaantood lagu daray liiska dadka la raadinayo.
Guddoomiyaha Nairobi oo diiday in maamulkiisu ruqsad bixiyey
Guddoomiye Johnson Sakaja ayaa sheegay in Ismaamulka Nairobi aanu oggolaan dhismaha dumay, isaga oo caddeeyey in oggolaanshaha beddelka isticmaalka dhulka aanu la mid ahayn ruqsadda horumarinta mashruuca dhismaha. Sida uu sheegay, codsi lagu beddelayo isticmaalka dhulka, oo markii hore loogu talagalay guryo oo loo beddelay guryo iyo ganacsi, ayaa la gudbiyey bishii Agoosto 2024, waxaana la ansixiyey bishii Oktoobar ee isla sannadkaas.
Hase yeeshee, codsiga oggolaanshaha horumarinta dhismaha ayaa la gudbiyey bishii Nofeembar 2024, sida uu sheegay Sakaja, balse ismaamulka ma aanu ansixin dhismaha. Guddoomiyuhu waxa uu intaa ku daray in qandaraasluhu sii waday shaqada inkasta oo maamulku qaaday tallaabooyin sharci ah, oo ay ku jireen qabashada dad qaarkood.
Hadallada guddoomiyaha ayaa dhaliyey su’aalo ku saabsan sida dhismuhu ku gaadhay 18 dabaq iyadoo la sheegay inaan la siin oggolaanshihii horumarinta ee loo baahnaa, iyo sababta aan hore loogu joojin shaqada. Dukumeenti lagu faafiyey baraha bulshada oo la sheegay inuu caddaynayo oggolaanshaha mashruuca ayaa sidoo kale su’aalo laga keenay. Khubaro ku takhasusay qorshaynta magaalooyinka ayaa sheegay in qaar ka mid ah xogta dukumeentigaasi, oo ay ku jiraan tixraacyada iyo faahfaahinta khabiirka lagu xusay, aanay is waafaqsanayn.
Si kastaba ha ahaatee, xaqiiqada dukumeentiga iyo duruufaha uu dhismuhu ku socday waxay u baahan yihiin in lagu xaqiijiyo diiwaannada rasmiga ah iyo baadhitaan madax-bannaan.
NEMA oo sheegtay in mashruucu aanu buuxin shuruudaha sharciga
Hay’adda Qaranka ee Maareynta Deegaanka Kenya (NEMA) ayaa sheegtay in mashruuca dhismaha aanu u hoggaansamin shuruudaha sharciga, isla markaana aanay hay’addu ka helin qandaraaslaha liisankii loo baahnaa, qiimaynta saamaynta deegaanka iyo naqshadaha dhismaha. Qiimaynta saamaynta deegaanka ayaa muhiim u ah ogaanshaha saamaynta uu mashruucu ku yeelan karo deegaanka iyo tallaabooyinka lagu yarayn karo waxyeellada ka dhalan karta. Naqshadaha dhismaha ayaa iyaguna qayb muhiim ah ka ah habraaca oggolaanshaha iyo fulinta mashruuca.