Milateriga xukuma Myanmar oo mowjado dagaalo ah la kulmaya

0
104

Militariga xukumaya Myanmar ayaa aad u dareemaya dagaalka ay kula jiraan isbaheysiga ciidamada gudaha laakiin weli waa khatar, sida uu sheegay ergeyga gaarka ah ee Qaramada Midoobay u qaabilsan xaaladda xuquuqul insaanka ee dalkaas.

Mowjado dagaalo ah ayaa ku soo rogmaday waxaana ku wada muwaadiniinta baahsan ee mucaaradka ah ee ka soo horjeeda milatariga iyo xoogaga iska caabinta,” ayuu yidhi Tom Andrews, oo u soo bandhigay warbixintiisii ​​ugu dambeysay Golaha Xuquuqda Aadanaha ee Qaramada Midoobay Salaasadii.

Kulan kooban oo loo qabtay saxafiyiinta Arbacadii, Andrews wuxuu sheegay in militariga ay luminayaan dhul, saldhigyo, iyo ciidan, iyo maamul.

“Ciidamada militariga ayaa hadda gacanta ku haya in ka yar kala bar Myanmar waxayna lumiyeen tobanaan kun oo askari oo dhaawac ah, is-dhiibay, ama goostay tan iyo markii ay bilaabeen afgambiga millatari saddex sano ka hor,” ayuu yidhi.

Andrews wuxuu intaas ku daray in militariga Myanmar, “iyaga oo quus ah,” ay weli yihiin kuwo aad khatar u ah oo ay kordhiyeen ciqaabta ay ku hayaan dadka rayidka ah.

“Shantii bilood ee la soo dhaafay waxaa shan jibaarmay duqeymaha cirka ee ka dhanka ah bartilmaameedyada rayidka,” ayuu yidhi, isaga oo xusay in tirada lagu dilay ama ku dhaawacmay miinooyinka “in ka badan labanlaab sannadkii hore.”

Tan iyo wixii ka dambeeyay markii dowladdii milateriga ahayd ay afgambiyeen dowladdii sida dimuqraadiga ah loo soo doortay ee dalkaas bishii Febraayo 1, 2021, kumannaan qof ayaa la dilay, tobanaan kun oo qof ayaa la xiray oo la xidhay, malaayiin kalena waa la barakiciyay.

Ergeyga gaarka ah wuxuu ugu baaqayaa dowladaha inay joojiyaan dhoofinta hubka casriga ah ee xoogga badan ee Myanmar ay u adeegsaneyso dilka dadka rayidka ah, isaga oo ka digay in rabshadaha iyo qalalaasaha Myanmar ay u gudbaan gobolka iyo guud ahaan caalamka.

“Kumanaan qof oo quus ah ayaa weli u qaxaya dalalka deriska ah. Diyaaradaha dagaalka ee Junta waxay ku soo xad gudbeen hawada dalalka deriska la ah Myanmar, bambaanooyin ayaa ku soo dhacay xuduudaha,” ayuu yidhi.

Isaga oo hoosta ka xariiqaya khatarta ay leedahay raalligelinta iyo taageeridda junta, Andrews wuxuu xusay in shabakadaha dambiilayaasha “ay gabaad nabdoon ka heleen Myanmar.”

“Myanmar hadda waa soo saaraha ugu sarreeya ee opium adduunka iyo xarun caalami ah oo loogu talagalay hawlgallada khiyaanada internetka ee addoonsiga tobanaan kun oo dhibanayaal tiro aan la sheegin oo dad ah oo adduunka ah,” ayuu yidhi.

Hawlgalka milatariga ee milatariga iyo xadgudubyada ay ku hayaan dadka rayidka ah ayaa sababay khasaare aad u xun.

Ururka Xuquuqul Insaanka Burma Ururka Kaalmada Maxaabiista Siyaasadeed ayaa ku qiyaasay in ka badan 4,500 oo qof la dilay in ka badan 26,000 oo qofna la xidhay, kuwaas oo intooda badan weli xiran.

Xafiiska isku xidhka arrimaha bini’aadantinimada, OCHA, ayaa sheegay in 2.7 milyan oo qof ay ku barakaceen 18.6 milyan oo qof oo ku nool Myanmar, oo ay ku jiraan 6 milyan oo carruur ah, ay u baahan yihiin gargaar bini’aadantinimo.

“Markii aan bilaabay adeeggayga weriyaha gaarka ah, afgambiga ka hor, tiradaasi waxay ahayd 1 milyan,” ayuu yidhi Andrews.

Waxaa taas ka sii daran, wuxuu sheegay in ciidamada militariga ay bilaabeen barnaamij si qasab ah askar loogu qorayo, “mararka qaarkood waxay af-duubtaan ragga dhallinyarada ah ee waddada.” Kuwo kale ayaa dhuumanaya ama ka cararaya dalka.

“Gaar ahaan dhibaatada ugu daran ayaa ah xubnaha go’doomiyey ee bulshada Rohingya kuwaas oo hadda ay ku hayaan duqeymo joogto ah oo ay geysanayaan ciidamada militariga. Laakiin, si ka duwan inta badan Myanmar, Rohingya waa ka mamnuuc inay u guuraan meel nabdoon,” ayuu yidhi.

“Hadda, militariga ayaa isku dayaya in ay ku qasbaan dhalinyarada Rohingya inay sameeyaan wax aan la qiyaasi karin – ku biir militariga kuwaas oo geysanaya weerarradan aan joogsiga lahayn iyo xasuuqa ka dhanka ah bulshadooda, oo ku qasbay boqolaal kun oo soohdinta Bangladesh.”

Qaramada Midoobay waxa ay Rohingya ku tilmaantay “qowda tirada yar ee loogu silciyo adduunka.” Milatariga Myanmar ayaa diiday dhalashada Rohingya oo ay u arkaan dad ajnabi ah oo faragelin ku sameeya.

Andrews ayaa beesha caalamka ugu baaqay in aysan indhaha ka qarsan falalka argagaxa leh ee ka socda dalka Myanmar. Wuxuu sheegay in loo baahan yahay tallaabo adag oo caalami ah si loo joojiyo dilalka loo geysanayo dadka rayidka ah ee aan waxba galabsan, isla markaana la dumiyo madaxda aan sharciga ahayn.