Waa maxay sababta Maraakiibtu ay u qaataan calanka Panama

0
92

Panama, oo ah waddan yar oo ay ku nool yihiin saddex milyan oo keliya, ayaa leh maraakiibta ugu badan adduunka, oo ka badan kuwa Maraykanka iyo Shiinaha marka la isku daro. Sababtu waa maxay hadbaba.

Ugu horayn waa goobta ay ku taal, Panama waxay kaalinta kowaad kaga jirtaa mid ka mid ah waddooyinka ganacsiga badda ee ugu muhiimsan adduunka, kaas oo isku xidha badweynta Pacific iyo Atlantic.

Muddo boqol sano ah Kanaalka Panama waxa maray maraakiibta rabta in ay ka fogaadaan marinka halista badan ee sii mara Cape Horn.

Kanaalkan oo dhererkiisu dhan yahay 77km (48-mile) oo lagu naanayso mid ka mid ah toddobada mucjis ee dunidan casriga ah, ayaa ah mid farsamaysan oo gacanta ku haysa 14,000 oo markab sannad kasta iyada oo la raacayo nidaamka qufulka ee qallafsan.

Qaar badan oo ka mid ah maraakiibtaas waxa ka babanaya calanka Panama welina dalka laftiisa ayaa leh taariikh ganacsi oo xadidan.

Panama waxa ay leedahay hal khadka maraakiibta oo yar iyo sidoo kale tiro shirkado ah oo bixiya adeegyada dheeriga ah ee badda agagaarka dekedaha iyo kanaalka.

Shaqaale shisheeye oo jaban

Inta badan maraakiibta ganacsiga ee ka babanaya calanka Panama waxaa iska leh mulkiilayaal ajnabiga ah oo raba inay ka fogaadaan sharciyada adag ee badda ee ay soo rogeen dalalkoodu.

Panama waxay ka shaqeysaa waxa loo yaqaan diiwaan furan. Calankeedu wuxuu bixiyaa faa’iidooyinka diiwaangelinta sahlan (badanaa online) iyo awoodda lagu shaqaaleysiiyo shaqaale ajnabi ah oo jaban. Sidoo kale dadka ajaanibka ahi ma bixiyaan cashuur dakhli.

Ilaa 8,600 markab ayaa calanka Panama wata. Marka la barbardhigo, Maraykanku waxa uu leeyahay ilaa 3,400 markab oo diiwaan gashan iyo Shiinuhu wuxuu leeyahay in ka badan 3,700.

Sida uu dhigayo sharciga caalamiga ah, markab kasta oo ganacsi waa in uu ka diiwaan gashan yahay waddan, loo yaqaan waddankiisa calanka.

Dalkaas ayaa awood u leh markabka, wuxuuna mas’uul ka yahay hubinta in ay badbaado tahay in la dhoofiyo iyo in la hubiyo xaaladaha shaqada ee shaqaalaha.

Diiwaanada furan, oo mararka qaarkood loogu yeedho calamada ku habboonaanta, ayaa muran ka taagnaa bilowgii.

Wareejintii ugu horaysay ee maraakiibta lagu wareejiyo diiwaanka Panama sanadkii 1922 waxa ku lug lahaa laba markab oo rakaab oo Maraykan ah kuwaas oo doonayey in ay u adeegaan khamriga oo wakhtigaa la mamnuucay. Wax badan ayaa raacay iyada oo mulkiilayaasha maraakiibtu ay ka baxsanayeen qiimaha sare iyo xaaladaha shaqada oo lagu sharciga adag ee Maraykanka.

Dagaalkii Labaad ee Adduunka ka dib, diiwaanka Panama ayaa si xawli ah u kordhay iyada oo mulkiilayaasha maraakiibta Maraykanku ay doonayeen in ay hoos u dhigaan dushooda halka kuwa Yurubta ay beddeleen calamada si ay uga fogaadaan sicirrada canshuurta sare.

Markii ay kor u kacday dalabka diiwaangelinta furan, waddamada kale ee adduunka soo koraya ayaa sameystay iyaga. Maraykanku wuxuu u adeegsaday diiwaanka Liberia si uu u dhiso raxan maraakiib ah oo dhexdhexaad ah intii lagu jiray dagaalkii qaboobaa.

Panama hadda waxay leedahay diiwaanka ugu weyn adduunka, waxaana ku xiga Liberia, Jasiirada Islands Marshall ayaa ku sii xiga, Hong Kong iyo Singapore ayaa iyaguna ku sii xiga. Sannadkii hore, ku dhawaad ​​afar meelood saddex meel maraakiibta adduunka ayaa lagu diiwaan geliyay calan waddan oo aan ahayn waddankoodii.

Diiwaangelinta ayaa faa’iido badan u leh Panama, iyada oo keeneysa nus bilyan doolar dhaqaalaha khidmadaha, adeegyada iyo canshuuraha.

Si kastaba ha ahaatee, dadka naqdiya nidaamka ayaa tilmaamaya fududaynta qarinta aqoonsiga dhabta ah ee mulkiilayaasha maraakiibta iyo ilaalinta habacsanaanta sharciyada iyo xeerarka.

Eedeymaha musuqmaasuqa

Luis Fruto, oo ah wakiilka Isutagga Shaqaalaha Gaadiidka Caalamiga ah (ITF) ee Panama, ayaa sheegay in waddanku uu indhaha ka qarsado “mas’uuliyadda saaran si uu u helo diiwaangelin sare”.

ITF waxay hogaaminaysay olole ka dhan ah calamada ku habboonaanta tan iyo 1958. Waxay tixgelisaa in diiwaangelinta Panama ay ka wanaagsan tahay qaar “marka laga eego aragtida badbaadada, laakiin waxay weli si weyn u cilladaysan tahay meelaha sida kormeerka, baadhitaanka shilalka iyo caawinta shaqaalaha”.

Laba sano ka hor, Mr Fruto ayaa baadhitaan ku sameeyay geerida haweeney badmaax ah, 22 jir ah, oo safarkeedii ugu horreysay ku tagtay. Waxay ku xayirantay mashiinno la sheegay inay cilladaysan yihiin oo ay dhimatay.

ITF waxay sheegtay in, halkii ay aadi lahayd dekedda ugu dhow sida sharcigu dhigayo, markabku wuxuu sii waday inuu shiraacdo in ka badan laba toddobaad iyada oo jirkeeda uu ku jiro qaboojiyaha.

Baadhitaan dheeri ah oo ay sameysay ITF ayaa soo jeedisay in qaar ka mid ah shahaadooyinka maraakiibta la iibsaday.

Shuruudaha sharci ee caalamiga ah waxay ku adkaysanayaan in wadamada ka hawlgala diwaangelinta furan ay kormeeraan maraakiibta, u hoggaansamaan xeerarka caalamiga ah oo ay baaraan shilalka iyo musuqmaasuqa.

Laakiin dadka dhaleeceeya ayaa sheegaya in Panama ay jartay dhammaan hawlahan, taas oo khatar gelinaysa shaqaalaha badda.

Runtii, shilalka ku lug leh maraakiibta ka diiwaan gashan Panama waa kuwo sarreeya.

Si kastaba ha ahaatee, Carlos Gonzalez, xoghayihii hore ee fulinta ee Hay’adda Badaha Panama, ayaa tan u nisbeeyey ciyaarta nambarada.

Panama ayaa leh maraakiibta ugu badan, sidaas darteedna shilalka ugu badan, ayuu yidhi.

Tan iyo 2008dii, Panama waxa ay hoos u dhigtay dambiyo ku filan si ay uga gudubto madowga una gudubto liiska cad ee Heshiiska Isfahamka Paris, oo ah ilaaliye ka kooban 27 maamul badeed oo ka socda Yurub iyo Waqooyiga Ameerika.

Haddana diiwaanka Panama waxa si joogto ah u hareeraysan eedaymo musuqmaasuq.

‘Fadeexad’

Sannadkii 2000, xoghayihii guud ee ITF David Cockroft wuxuu awooday inuu ku iibsado shahaadada sarkaalka koowaad ee Panama $ 4,000 si uu ugu socdo markabka – inkastoo uusan lahayn xirfad iyo khibrad badeed.

In kasta oo lagu soo celceliyay dammaanad qaadka ah in waddanku uu nadiifinayo ficilkiisa, Roberto Linares, oo ah madaxa hay’adda badda ee Panama, ayaa is casilay bishii Juun ka dib markii la ogaaday in shaqaalaha la siiyay shahaado iyada oo aan lahayn shahaadooyin sax ah.

“Fadeexadu waxay dib noogu soo celinaysaa waagii Panama loogu yeeri jiray ‘calan ku habboon’,” ayuu yidhi Franklin Castrellon, afhayeenkii hore ee guddiga Panama Canal Commission, oo ah hay’ad madax-bannaan oo ka shaqeysa marin biyoodka ilaa uu waddanku kala wareegayo Mareykanka 1999-kii.

Hoggaan cusub ayaa qorsheynaya inuu mar kale wax ka beddelo.

Jorge Barakat, oo ah madaxa cusub ee hay’adda badaha, ayaa yidhi: “Calanka Panama wali waa mid adag oo sugan, nooc kasta oo aan loo hoggaansamin waxaa dib u eegis ku sameyn doona maamulka”.

Ganacsi ahaan, calanka Panama ee ku habboonaanta waa guul. Laakiin marka loo eego ITF, taasi waxay ku timaadaa