Taariikhada Xanuunada Nafsiga Ah Iyo Xarumaha Khurafaadka!

0
68

Xarumaha xanuunada Nafsaaniga ah ku shaqaysta aya qaaradda Yurub ka soo shaac baxay qariniyadii dhexe ilaa qaringi 19aad iyo horaantii qaringa 20aad, waxaana sabab u ahaa aqoonta cilmiga caafimaadka oo liidatay. Xarumahan ayaa ugu horayna ku bilaabmay khuraafaadย  iyo inay qaybka iyo maqanaha aan qof iyo kooxi toona war u hayn, ku faanaan inay og yihiin, waxna ka sheegaan.

Bulshooyinka Yurub aya wakhtigaasi aaminsanaย  in xanuunada maskaxdaย  ee waalida ah ay sabab u yihiin sixir , shaydaan iyo cadho Allah. ย ย Wakhtigaasina kuwa dadka saaxiriinta lagu sheego waa la gubi jiray Yurub. Inta badan xanuunada madaama aanay aqoon baadhis ah oo saraysa waxa lagu sheegi jiray inuu qofkaasi Jin derderay ama la sixray, xarumaha lagu daweeyaana waxay ahaayeen goobo lagu ciqaabo bukaanada.

Waxay Ahayd horumarka dhabta ah ee caafimaadka mid aan gebi ahaantiisab jirin. Markii uu soo baxay kacaankii wershadaha wax uu noqoday mid sare u qaaday saami weyna ku laha xanuunada maskaxda ee nafsaaniga ah iyo isku buuqa oo aad u batay (stress) ka dib shaqoyinkii cuslaa iyo dakhligii yaraa ee adoonsiga ku salaysanaa.

Taasi oo wakhtigaasi horseedayย  in Yurub lagaย  furo goobo badan oo cusub oo la sheegay in lagu dawaynayo xanuunada maskaxda iyo shayaadiinta. Waxa kale oo soo baxay aragtiyo cusub oo cilmi nafsiga ah kuwaasi oo ku dhisan kuna salaysan tijabooyin cilmi ah.

Dhinaca Maraykanka waxa kordhayย  xanuunada dhimirka ka dib dagaalkii sokeeye ee 1861-1865 Dagaaladuna sida lagu yaqaan kuma kooban oo keliya dil iyo burbur, laakiin waxay ka tagaan dad badan oo ay ku dhacaan xanuuno nafsaaniya oo ka soo gaadhay dagaaladaasi ay goob jooga u ahaayeen.

Sidaas darteedna xukuumadda ayaa dagaalkii markii uu dhamaaday curisay goobo dhawr ah oo dadka qaba xanuunada maskaxada lagu daweeyo. Mid ka mid ah xarumhaasi ayaa laga dhisay Ohio meel u dhaw magaalada Athens ee Maraykanka dhismihiisa aya qaatay lix sano 1868- 1874 iyadoo loo bixiyay magaca Athens Lunatic Asylum. Goobaha dunida ee weli aanu ka jirin horumar caafimaad waxa jira kooxo weli ku shaqaysta in qof kasta oo loo geeyo ku sheega inuu yahay mid Jin galay oo uu ka dhex hadlayo isla markaana ciqaab iyo jidh dil u geysta iyagoo ku doodaya inay waxa ay garaacayaan uu yahay Jinka ee aanu ahayn qofka. Taasi oo aanu rumaysan Karin qofka caqliga iyo xikmadda leh, waayo ma jirto sabab cilmi ah uu ku qancinayo ama daliil diiniya oo cadaynaya inuu yahay waxa uu garaacaya Jin.ย  Shaqo laโ€™aanta, guur laโ€™aanta iyo nolosha adag dhamaantood waa kuwo horseeda xanuunada nafsaaniga ah oo wakhtigan u baahan dhakhaatiirta cilmigaasi aqoonta sare u leh ee loo yaqaan sakatariisa.